Từ lời giảng thành sách

Đối chiếu 14 đầu sách và 10 bài Kinh Nikaya của TT. Thích Chân Quang với transcript của 100 bài giảng, để biết người biên tập đã giữ, cắt, thêm và đổi những gì. Bản cập nhật này so toàn bộ các bài của Tâm Lý Đạo Đức, Đạo Phật và Xã Hội, Tứ Thánh Đế.

Kết luận chính

Không có một cách biên tập chung. Các sách trải từ bản gần như chép nguyên lời đến bản gần như viết mới. Riêng phần lập luận thì được giữ rất ổn định, và thay đổi tập trung ở giọng nói, sự hiện diện của người giảng và hình thức trình bày.

Ba mức can thiệp rất khác nhauTỷ lệ chữ trong sách truy được về đúng lời giảng đi từ 93% (Hiểu Về Bản Ngã) xuống 21% (Khoa Học Về Thiền Định).
Ý ở lại, câu chữ thay đổiỞ Tứ Niệm Xứ chỉ khoảng 41% chữ truy được về lời giảng, nhưng gần như mọi đoạn sách vẫn khớp về ý và đi đúng thứ tự giảng.
Người giảng lùi khỏi trang sáchỞ nhóm biên tập sâu, đối đáp với đại chúng chỉ còn 4% và chuyện tự kể còn 3%, trong khi mức giữ chung là 20%.
Không thấy dấu hiệu làm nhẹ giáo lýNhững ý gai góc như cõi Tịnh Độ là cõi tạm, hay Phật cao hơn chư Tổ, vẫn còn trong sách. Chỉ một vài chi tiết cụ thể bị lược.

Mức độ giữ nguyên lời giảng của từng sách

Mỗi hàng có hai số: bao nhiêu phần trăm chữ của sách tìm thấy trong lời giảng, và bao nhiêu phần trăm lời giảng còn lại trong sách. Hai chấm càng lệch sang phải thì sách càng sát lời giảng.

Sách tốt nhất đạt 93% dù phụ đề tự động có lỗi, nên phần nhiễu do phụ đề chỉ khoảng 7%. Những khoảng cách lớn hơn thế phản ánh biên tập thật. Chữ của Những Chặng Đường Thiền đọc bằng OCR nên số thực có thể cao hơn đôi chút. Trong từng bộ, các bài chênh nhau khá nhiều: Tâm Lý Đạo Đức đi từ 10% (bài 9) đến 51% (bài 10), Tứ Thánh Đế từ 27% (Đạo Đế) đến 59% (Chánh Định), Đạo Phật và Xã Hội từ 62% đến 84%.

Ba mức biên tập

Mức 1. Gỡ băng và làm sạch

Giữ gần như từng câu, kể cả xưng "tôi", "thầy", câu hỏi tu từ và một phần lời đối đáp. Công việc chính là bỏ từ đệm, bỏ phần chào hỏi và phần trao đổi với thính chúng. Riêng các file .doc của Tâm Vô Ngã, Hiểu Về Bản Ngã và Đệ Tử Phật còn lỗi gõ ("mộ Đấng Giác Ngộ", "họăc"), nên nhiều khả năng đây là bản gỡ băng chưa qua khâu hoàn thiện, chưa phải bản in cuối.

những cái lạc thú đó nó đến cái đỉnh cao cùng cực của nó là bắt đầu ma túy có những cái loại ma túy mà khi người ta sử dụng nó gây nên những cái khoái cảm cực độ
Hiểu Về Bản Ngã, so từng từ. Gạch ngang là phần bị bỏ.

Mức 2. Biên tập nén, viết lại theo câu

Giữ mạch ý và thứ tự, nhưng viết lại câu sang văn viết và rút còn 22–77% độ dài bài giảng (Tứ Thánh Đế nén mạnh nhất, trung vị 33%). Các đoạn lặp được gộp, và người đọc được dắt đi bằng các câu chuyển ý mới.

Lời giảng (phụ đề)Mà cái đời sống vị tha đó nó cũng chính là đạo đức phải không? […] 10 bài này thì chưa đủ đâu. Nhưng vì tôi nghĩ đây là kết thúc hạ cho nên tôi đưa bài này vào hơi sớm […] Thì đó là cái kết của một đời sống đạo đức
SáchĐời sống vị tha cũng chính là kết tinh của một đời sống Đạo đức. Chúng ta đã học rất nhiều về Đạo đức.

Tâm Lý Đạo Đức, bài 10. Bối cảnh "kết thúc hạ" biến mất, và "cái kết" được nâng thành "kết tinh".

Riêng Kinh Nikaya: tách kinh văn khỏi lời giảng

Mười bài Nikaya có một kiểu biên tập riêng, xếp vào Mức 2 nhưng cấu trúc khác. Trong lời giảng, Sư Phụ đọc từng đoạn kinh rồi giảng xen vào. Trong sách, kinh văn hoặc phần tóm tắt được gom thành một mục ("Kinh văn", "Nguyên văn bài kinh", "Tích truyện"), còn lời giảng được viết lại thành các phần có tiêu đề riêng như "Thiện và ác không cố định". Vì vậy thứ tự giữ thấp hơn các bộ khác (trung vị 82%).

Số liệu cho thấy rõ hai lớp này: mục kinh văn có 43–61% chữ khớp lời giảng, vì Sư Phụ đọc gần như nguyên văn, còn phần giảng giải chỉ 10–33%. Sách còn thêm phần mở đầu "Những nét tổng quan" cho biết bài kinh thuộc bộ nào. Bài Đoạn Tận Ái in kèm trọn bài Kinh Hạnh Người Xuất Gia thể thơ năm chữ. Ghi chú trao đổi trong file Phẩm Hoa cho thấy người biên tập có đối chiếu với bản kinh gốc và nêu các chỗ lời giảng khác với kinh để hỏi lại.

Lời giảng (phụ đề)tên nó nghe nó cũng rùng rợn giờ chúng ta nghe qua kinh văn chút xíu […] có tên cướp tên là Angolimala một thợ săn tay vấy máu sát hại bảo tàng không có lòng từ mẫn đối với chúng sinh
Sách, mục Kinh vănLúc bấy giờ, trong lãnh thổ của quốc vương Pasenadi, nước Kosala, có tên cướp Angulimala một thợ săn, tay vấy máu, sát hại, bạo tàn, không có lòng từ mẫn đối với chúng sanh.

Kinh Angulimala. Sách chỉnh theo bản kinh: thêm địa danh, sửa tên riêng và lời đọc bị rút gọn.

Mức 3. Tái cấu trúc, bổ sung lớn

Sách có bố cục riêng, không còn đi theo một bài giảng. Nhân Quả Công Bằng là ví dụ rõ nhất: 12 phần lấy xen kẽ từ ba buổi giảng, chỉ 51% ý nằm theo thứ tự gốc. Phần XI về "tội phước trong thời đại mới" không khớp quá 3% với bất kỳ bài nào trong kho 2.125 transcript. Nhìn Vào Vũ Trụ thêm 15 ảnh, 12 đường link nguồn và nhiều tư liệu về thiên văn, UFO, tái sinh. Khoa Học Về Thiền Định có mục 10 hướng dẫn 5 bước thực hành chi tiết, không khớp quá 5% với bài nào trong kho; khoảng hai phần ba đoạn sách khớp ý với video.

Danh mục các thay đổi

1. Chuyển khẩu ngữ thành văn viết

Đây là thay đổi lớn và đều nhất. Từ "cái" là dấu vân tay của lời nói Sư Phụ: 29–42 lần mỗi 1.000 từ. Ở Mức 1 nó còn khá nhiều, còn ở nhóm biên tập sâu gần như biến mất.

Số lần mỗi 1.000 từ
(giảng → sách)
Mức 1, sách nhỏĐạo Phật và Xã HộiTứ Niệm Xứ, Chặng ĐườngTứ Thánh ĐếTâm Lý Đạo ĐứcKinh NikayaMức 3
cái42,5 → 30,628,6 → 11,136,1 → 4,831,2 → 2,336,9 → 2,432,1 → 1,931,0 → 3,4
nó12,5 → 10,09,7 → 5,411,2 → 1,37,6 → 0,211,8 → 0,711,5 → 1,514,5 → 2,8
mà18,4 → 15,618,6 → 11,617,0 → 6,418,7 → 6,919,1 → 4,117,9 → 4,319,2 → 5,6
ạ, á, à3,3 → 0,51,7 → 0,43,3 → 04,2 → 0,12,8 → 0,13,1 → 03,1 → 0
phải không1,2 → 1,51,0 → 0,80,6 → 01,8 → 01,2 → 01,2 → 01,0 → 0
tới (đổi sang "đến")2,5 → 2,32,3 → 2,13,3 → 2,52,6 → 0,22,1 → 0,32,3 → 0,72,4 → 1,0

Các cặp đổi từ hay gặp nhất: mình → chúng ta, ta; tới → đến; cái → sự, điều, việc, nỗi; coi → xem; vô → vào; ổng → ông; số viết bằng chữ → chữ số.

2. Đổi người nói: từ "tôi, thầy, mình" thành "chúng ta"

Ở Tâm Lý Đạo Đức, "tôi" giảm từ 9,0 xuống 0,5 và "chúng ta" tăng từ 5,3 lên 17,2 mỗi 1.000 từ. Ở Tứ Thánh Đế, "mình" giảm từ 24,5 xuống 3,5. "Sư phụ" không còn xuất hiện trong sách. Sách vì thế đọc như một luận giải, không còn là một vị thầy đang nói với học trò.

3. Bỏ đối đáp với thính chúng

Phần bị cắt mạnh nhất: "giơ tay lên", "thuộc chưa", "vỗ tay", mời người đứng lên nhắc lại, hỏi "any question". Mật độ dấu hỏi là khoảng 7 mỗi 1.000 từ ở các sách nhỏ Mức 1, nhưng chỉ 1–3 ở nhóm biên tập sâu.

Lời giảng (phụ đề)nguyên lý thứ hai nhớ lại giùm thầy […] thuộc như cháo nha […] thuộc chưa ai đứng lên nói đưa cái micro sư phụ dạ con kính thưa sư phụ ạ khi ta thở có ý thức thì có một dòng khí tâm linh […] có ai bổ sung gì không
SáchKhi ta thở có ý thức thì một dòng khí siêu nhiên cũng theo vào cơ thể ta. Khác với khí trời, dòng khí siêu nhiên không bị lệ thuộc bởi hạn chế của buồng phổi […]

Hơi Thở Nhiệm Mầu. Trong lời giảng, nguyên lý được nói đi nói lại ba lần và học trò trả bài. Trong sách chỉ còn một câu định nghĩa.

4. Bỏ chuyện tự kể và bối cảnh buổi giảng

Lược bớt nhiều kỷ niệm riêng: hồi nhỏ thích bị bệnh để được uống xá xị, đi ăn cắp xoài với người chị, sợ ma không dám ra sau nhà, những lần được Hòa thượng quở trách. Cũng bỏ lời chào, chuyện trời mưa, chỗ ngồi chật, khóa hạ sắp hết.

5. Bỏ câu đùa và ví dụ gắn với thời điểm

Lời giảng (phụ đề)nó bằng Zero ạ […] thì có nổ Niết gì không nó không có nổ mình nổ thôi chứ vũ trụ không nổ gì hết hết chỉ có mình là nổ tối ngày thôi
Sách[…] càng gần chừng nào thì càng chậm chừng nấy, và ở gần sát nhau thì vận tốc là zero. Vũ trụ còn chứa nhiều bí ẩn mà chúng ta chưa biết […]

Nhìn Vào Vũ Trụ. Lập luận về Big Bang còn nguyên, câu đùa chơi chữ "nổ" mất. Tương tự, lời khuyên dí dỏm "muốn biết kẻ thù thì soi gương" và chuyện xe Trung Quốc gây kẹt đường ở Tứ Thánh Đế đều bị bỏ.

6. Thêm khung sách

Mục lục, lời ngỏ, tiêu đề, đánh số nhiều cấp. Tứ Niệm Xứ có khoảng 180 dòng tiêu đề, ví dụ "3.6. Chính mình là một điểm không rõ ràng nằm dưới bụng và ngực", trong khi các file Mức 1 chỉ có vài tiêu đề. Câu chuyện thiền sư được trình bày thành đối thoại xuống dòng, như chuyện Mã Tổ và Thạch Củng.

7. Thêm và chỉnh dữ kiện

Đây là can thiệp sâu nhất về mặt nội dung, vì sách đưa vào thông tin không có trong lời giảng. Có chỗ dữ kiện trong sách còn khác lời giảng.

Lời giảng (phụ đề)Giống như trong miền Nam có ông đại lực sĩ […] ổng đang đứng trên đường cái xe nó đụng ổng cái ổ gãy chân rồi cuối đời đi cà nhắc
SáchGiống như võ sư đại lực sĩ Hà Châu […] chưởng môn của môn phái Thiếu Lâm Hồng gia […] tại Ý năm 1991 […] gọi ông là "ummo" […] một đêm năm 1993 […] say bí tỉ […] chiếc xe tải đã cán bẹp chiếc xe cà tàng của ông […] đã mất một nửa bàn chân

Hơi Thở Nhiệm Mầu. Sách thêm tên, năm, địa điểm và đổi tình tiết tai nạn. Tên "Hà Châu" không có trong phụ đề. Ở Nhìn Vào Vũ Trụ cũng vậy: lời giảng chỉ nhắc chung về đĩa bay, sách thêm sự kiện California năm 1896, thiên hà NGC 6872 kèm link nguồn.

8. Lược một vài chi tiết cụ thể

Ở Tứ Thánh Đế, đoạn về Đức Đạt Lai Lạt Ma (5 lần nhắc ở một video, không còn trong toàn bộ sách) và đoạn về các hội kín trụy lạc (8 lần, không còn trong sách) đã bị bỏ. Ở Tâm Lý Đạo Đức bài 10, sách giữ cách nói "theo quan niệm của người Á Đông, người nữ nặng nghiệp hơn", nhưng bỏ câu Sư Phụ nói thêm là "tôi cũng ít có tin người nữ nặng nghiệp lắm". Bài 8 của cùng sách vẫn nói thẳng đây là quan niệm không đúng, nên ý chung không bị đổi, chỉ mất giọng cá nhân tại chỗ đó.

Sách ưu tiên giữ loại nội dung nào

Tôi đếm các từ khóa theo chủ đề trong lời giảng, rồi xem câu chứa từ khóa đó còn lại trong sách hay không. So với mức giữ chung của nhóm, sẽ thấy người biên tập nghiêng về phía nào.

Loại nội dungMức 1 (chung 67%)Biên tập sâu (chung 20%)Đọc kết quả
Khoa học91%34%Giữ nhiều nhất
Dẫn kinh, lời Phật dạy78%28%Giữ nhiều
Tông phái, tăng sĩ77%21%Ngang mức chung ở nhóm sâu
Tôn giáo bạn79%20%Ngang mức chung ở nhóm sâu
Giới tính, tình dục79%18%Gần mức chung
Tiền, cúng dường71%15%Hơi thấp
Chính trị, quốc gia69%12%Thấp ở nhóm sâu
Chuyện, ví dụ69%10%Thấp, thường được kể lại bằng lời khác
Đối đáp với đại chúng60%4%Cắt mạnh
Tự kể54%3%Cắt mạnh nhất

Bảng này chỉ là chỉ báo. Đoạn được viết lại vẫn bị tính là "không giữ", và từ khóa có nhiễu, nên chỉ nên đọc các chênh lệch lớn. Nội dung chính trị được giữ thấp hơn mức chung, nhưng số liệu này chưa đủ để kết luận đó là chủ trương.

Những gì tôi kiểm tra và thấy không bị làm nhẹ

Số liệu từng sách

SáchTừ, giảng → sáchSách so với giảngĐoạn sách khớp ýĐoạn giảng còn ý trong sáchGiữ thứ tự
Hiểu Về Bản Ngã13.780 → 12.08988%100%97%100%
Tâm Vô Ngã15.275 → 13.96191%100%98%100%
Đệ Tử Phật Hướng Về Vô Ngã15.100 → 11.41276%100%84%100%
Tứ Vô Lượng Tâm13.744 → 11.20582%100%96%99%
Khi Người Giàu Tu Thiền9.649 → 8.11884%100%100%99%
Đạo Phật và Xã Hội (27 bài, 30 buổi giảng)mỗi buổi 16–20 nghìn → 12–17 nghìn69–94%100%98%100%
Những Chặng Đường Thiền13.401 → 9.10468%100%87%96%
Tứ Thánh Đế (12 chương)mỗi chương 18–38 nghìn → 4–19 nghìn22–58%100%68%99%
Tứ Niệm Xứ (phần 1–5)70.678 → 45.10549–73%100%96%94%
Hơi Thở Nhiệm Mầu16.276 → 9.93761%98%90%85%
Tâm Lý Đạo Đức (30 bài)mỗi bài 15–19 nghìn → 7–13 nghìn42–77%99%82%95%
Kinh Nikaya (10 bài)mỗi bài 12–33 nghìn → 8–22 nghìn49–101%92%81%82%
Nhân Quả Công Bằng (3 buổi giảng)53.270 → 34.66465%87%84%51%
Nhìn Vào Vũ Trụ24.064 → 18.69978%90%97%87%
Khoa Học Về Thiền Định17.754 → 10.18257%67%61%95%

Số từ của các sách song ngữ chỉ tính phần tiếng Việt. Khớp ý đo bằng độ tương đồng từ vựng theo từng đoạn 120 từ, với ngưỡng lấy từ các bài giảng không liên quan. Thứ tự chỉ xét trên các đoạn đã khớp. Với các bộ nhiều bài, số khớp ý và thứ tự là trung vị.

Chi tiết từng bài

Tâm Lý Đạo Đức, 30 bài
BàiChữ sách có trong giảngLời giảng còn lạiSách so với giảngKhớp ý
1. Khái niệm17%10%56%78%
2. Hiểu và tôn kính Phật15%12%69%53%
3. Tâm từ18%12%61%90%
4. Khiêm hạ12%9%66%78%
5. Chỉ trích và chỉ lỗi39%22%53%100%
6. Nóng nảy27%15%53%100%
7. Hạnh chân thật31%18%58%100%
8. Bình đẳng32%17%50%100%
9. Nhẫn nhục10%6%57%57%
10. Cuộc sống vị tha51%25%48%100%
11. Sống đơn giản25%14%54%100%
12. Tinh tấn33%17%52%97%
13. Đố kỵ30%16%55%99%
14. Giải thoát để làm gì36%20%54%98%
15. Niềm tin28%21%77%97%
16. Sự hòa hợp36%18%47%100%
17. Kín đáo33%18%50%100%
18. Làm chủ lời nói25%13%49%100%
19. Hối hận32%18%53%100%
20. Can đảm28%17%58%99%
21. Biết ơn40%27%65%99%
22. Yêu thiên nhiên32%20%60%98%
23. Tận tụy35%20%54%100%
24. Nhường nhịn32%19%58%98%
25. Giữ lời hứa33%21%62%100%
26. Nhu thuận35%16%42%98%
27. Tham ái35%21%58%98%
28. Vượt qua chính mình36%21%57%100%
29. Tự tại33%20%57%100%
30. Tám muôn tế hạnh30%15%48%100%
Đạo Phật và Xã Hội, 27 bài
BàiChữ sách có trong giảngLời giảng còn lạiSách so với giảngKhớp ý
1. Giáo dục73%65%86%100%
2. Tự do và đạo đức71%61%82%100%
3. Ý nghĩa của hạnh phúc65%47%69%100%
4. Kinh tế63%54%84%100%
5. Tôn giáo72%66%91%100%
6. Ngôn ngữ79%68%82%100%
7. Lễ hội81%72%87%100%
8. Vì lợi ích chung64%56%84%100%
9. Sói79%70%87%100%
10. Chia rẽ78%69%86%100%
11. Tham lam77%70%88%100%
12. Việc làm từ thiện76%66%84%100%
13. Sự thật81%69%84%100%
14. Đất nước quê hương81%72%86%100%
15. Nghệ thuật83%74%87%100%
16. Sức khỏe và bệnh tật62%50%80%100%
17. Ý nghĩa hòa bình75%64%85%100%
18. Sức mạnh và lẽ phải82%75%89%100%
19. Những điều thế giới còn thiếu81%75%91%100%
20. Những bổn phận thiêng liêng82%72%86%100%
21. Những nghịch lý thời đại82%76%91%100%
22. Cô đơn80%69%85%100%
23. Lương tâm78%67%84%100%
24. Giới thứ năm78%69%87%100%
25. Sự xung đột thế giới hôm nay67%58%83%100%
26. Bến lở bến bồi84%79%94%100%
27. Thành kiến71%60%82%100%
Tứ Thánh Đế, 12 chương
BàiChữ sách có trong giảngLời giảng còn lạiSách so với giảngKhớp ý
Khổ Đế38%13%28%100%
Tập Đế42%17%36%100%
Diệt Đế43%17%36%99%
Đạo Đế27%10%30%87%
Chánh Kiến35%10%22%97%
Chánh Tư Duy45%22%46%97%
Chánh Ngữ53%19%30%100%
Chánh Nghiệp48%13%23%100%
Chánh Mạng44%16%31%100%
Chánh Tinh Tấn56%30%50%100%
Chánh Niệm52%32%58%100%
Chánh Định59%33%50%99%
Kinh Nikaya, 10 bài
BàiChữ sách có trong giảngLời giảng còn lạiSách so với giảngKhớp ý
Bổn Sanh Losaka Tissa25%23%101%71%
Phẩm Hoa35%22%79%99%
Chớ Có Tin26%12%63%83%
Angulimala27%19%73%97%
Tiểu Kinh Malunkya37%25%74%92%
Mười Kiết Sử22%12%49%86%
Ví Dụ Con Rắn33%23%67%92%
Đoạn Tận Ái30%21%65%87%
Tùy Phiền Não38%28%83%95%
Lời Cảm Hứng26%15%68%95%

Giới hạn của phân tích

Về Tứ Thánh Đế, tôi làm theo lưu ý của bạn và dùng loạt giảng cũ (kênh Minh Triết Việt Nam, đánh số 1–12). Số liệu xác nhận điều đó: khi thử hai video của loạt mới "Bản Tuyên Ngôn Của Phật", mức khớp với sách chỉ 3%, bằng mức nhiễu, so với 8–19% của loạt cũ khi tính trên toàn bộ sách. Bản cập nhật so đủ 12 chương của loạt cũ.

Nguồn bài giảng đã đối chiếu

Xem 100 bài theo từng bộ

Sách đơn: Hiểu Về Bản Ngã · Tâm Vô Ngã · Đệ Tử Phật Hướng Về Vô Ngã · Tứ Vô Lượng Tâm · Khi Người Giàu Tu Thiền · Những Chặng Đường Thiền · Hơi Thở Nhiệm Mầu · Nhìn Vào Vũ Trụ · Khoa Học Về Thiền Định · Nhân Quả Công Bằng 2 3

Tứ Niệm Xứ: 1 · 2 · 3 · 4 · 5

Tứ Thánh Đế: Khổ Đế · Tập Đế · Diệt Đế · Đạo Đế · Chánh Kiến · Chánh Tư Duy · Chánh Ngữ · Chánh Nghiệp 2 · Chánh Mạng · Chánh Tinh Tấn · Chánh Niệm · Chánh Định

Tâm Lý Đạo Đức: 1 · 2 · 3 · 4 · 5 · 6 · 7 · 8 · 9 · 10 · 11 · 12 · 13 · 14 · 15 · 16 · 17 · 18 · 19 · 20 · 21 · 22 · 23 · 24 · 25 · 26 · 27 · 28 · 29 · 30

Đạo Phật và Xã Hội: Giáo dục 2 · Tự do và đạo đức · Ý nghĩa của hạnh phúc · Kinh tế 2 · Tôn giáo 2 · Ngôn ngữ · Lễ hội · Vì lợi ích chung · Sói · Chia rẽ · Tham lam · Việc làm từ thiện · Sự thật · Đất nước quê hương · Nghệ thuật · Sức khỏe và bệnh tật · Ý nghĩa hòa bình · Sức mạnh và lẽ phải · Những điều thế giới còn thiếu · Những bổn phận thiêng liêng · Những nghịch lý thời đại · Cô đơn · Lương tâm · Giới thứ năm · Sự xung đột thế giới hôm nay · Bến lở bến bồi · Thành kiến

Kinh Nikaya: Bổn Sanh Losaka Tissa · Phẩm Hoa · Chớ Có Tin · Angulimala · Tiểu Kinh Malunkya · Mười Kiết Sử · Ví Dụ Con Rắn 2 · Đoạn Tận Ái · Tùy Phiền Não · Lời Cảm Hứng